Nasiya savdo — maishiy texnika, mebel, telefon va kiyim sotadigan do‘konlar uchun odatiy usul: xaridor tovarni darhol olib ketadi, pulini esa oyma-oy to‘laydi. Ko‘p do‘konlarda hisob hamon nasiya daftarida yuritiladi: ism, telefon, summa va to‘lovlar ustuni. Xaridorlar o‘ntacha bo‘lsa, bu usul ishlaydi. Ular yuztaga yetganda esa yo‘qotishlar boshlanadi: to‘lovlar esdan chiqadi, hisobda xato ketadi, qancha to‘langani ustida tortishuv chiqadi, xaridorlarda jami qancha pulingiz turgani esa noma’lumligicha qoladi. Quyida ustama va oylik to‘lovni hisoblash, nasiya savdo shartnomasiga nimalarni yozish, to‘lov jadvalini tuzish va qarzdorlar bilan ishlash haqida gaplashamiz, oxirida esa nasiya hisobini daftardan MyBizz’ga qanday ko‘chirishni ko‘rsatamiz.

Nasiya daftari nega pand beradi

Nasiya ishonchga quriladi, ammo ishonch hisob-kitobning o‘rnini bosa olmaydi. Daftarning zaif tomonlari har bir sotuvchiga tanish:

  • yozuvlarni faqat daftar qo‘lida bo‘lgan odam ko‘radi: smenadagi sotuvchi xaridor oldingi xaridi uchun hali to‘lab bo‘lmaganini bilmaydi;
  • «bizga jami qancha qarz» degan savolga javob berish uchun hammasini qo‘lda qayta sanashga to‘g‘ri keladi;
  • kechikish xaridor bir oydan beri telefonni ko‘tarmay qo‘ygandagina ma’lum bo‘ladi;
  • pulni bir sotuvchi olgan, lekin yozib qo‘yishni unutgan — tortishuv shundan boshlanadi;
  • daftar yo‘qoladi, ho‘l bo‘ladi, varag‘i tugaydi, u bilan birga to‘lovlar tarixi ham yo‘qoladi.

Yaxshi nasiya hisobi istalgan paytda to‘rtta savolga javob beradi: kim qarzdor, qancha, qaysi sanagacha to‘laydi va bu xaridor uchun qaysi xodim javobgar.

Ustama va oylik to‘lov qanday hisoblanadi

Butun hisob to‘rtta amaldan iborat:

  1. Ustama = tovar narxi × ustama foizi / 100.
  2. Nasiya narxi = tovar narxi + ustama.
  3. Qoldiq = nasiya narxi − boshlang‘ich to‘lov.
  4. Oylik to‘lov = qoldiq / oylar soni.

Misol: kir yuvish mashinasining naqd narxi — 6 000 000 so‘m, nasiya uchun ustama — 20%, muddat — 6 oy, boshlang‘ich to‘lov — 1 200 000 so‘m.

Ko‘rsatkich Summa, so‘m
Naqd narx 6 000 000
Ustama (20%) 1 200 000
Nasiya narxi 7 200 000
Boshlang‘ich to‘lov 1 200 000
6 oyga qoldiq 6 000 000
Oylik to‘lov 1 000 000

Chalkashlikning oldini oladigan bir nechta qoida:

  • Oylik to‘lovni yaxlitlang, farqni oxirgi oyga qo‘ying. 6 000 000 so‘m 7 oyga bo‘linsa, olti oy 857 143 so‘mdan, oxirgi oy esa 857 142 so‘m to‘lanadi.
  • Ustamani hammaga bir xil hisoblang. Uni tovarning butun narxiga qo‘yasizmi yoki boshlang‘ich to‘lovdan keyingi qoldiqqami — oldindan hal qiling va bu qoidani xaridorga qarab o‘zgartirmang.
  • Ustamani muddatga bog‘lang. Pulni qancha uzoq kutsangiz, xavf shuncha katta, shuning uchun 3, 6 va 12 oyga turlicha ustama qo‘yish mantiqan to‘g‘ri.
  • Boshlang‘ich to‘lovdan voz kechmang. Bu — sizning sug‘urtangiz: xaridor to‘lashni to‘xtatsa ham, narxning bir qismi allaqachon qo‘lingizda bo‘ladi.

To‘lov jadvali: sanalar, summalar va to‘lov belgilari

Shartnomadan keyingi eng muhim hujjat — to‘lov jadvali. Unda nechta oy bo‘lsa, shuncha qator bo‘ladi, har bir qatorda sana va summa ko‘rsatiladi. Misoldagi shartnoma 15-noyabrda imzolangan bo‘lsa, jadval quyidagicha ko‘rinadi:

№ To‘lov sanasi Summa, so‘m Qolgan qarz
1 15-dekabr 1 000 000 5 000 000
2 15-yanvar 1 000 000 4 000 000
3 15-fevral 1 000 000 3 000 000
4 15-mart 1 000 000 2 000 000
5 15-aprel 1 000 000 1 000 000
6 15-may 1 000 000 0

Jadvalni xatosiz yuritish uchun:

  • birinchi to‘lov shartnomadan bir oy keyin, keyingilari esa har oy o‘sha sanada bo‘ladi;
  • shartnoma oyning 29–31-kunlari imzolansa, qisqa oylarda to‘lov oyning oxirgi kuniga to‘g‘ri keladi — to‘lov kunini darhol 1–28-sanalar orasidan tanlagan qulayroq;
  • har bir to‘lovni sanasi, summasi va pulni qabul qilgan xodimning ismi bilan yozing, xaridorga esa kvitansiya bering;
  • to‘liq bo‘lmagan to‘lov eng yaqin to‘lanmagan oyni yopadi, ortiqchasi keyingi oylar hisobiga o‘tadi;
  • jadvalning nusxasi xaridorda ham bo‘lishi kerak.

Nasiya savdo shartnomasi: nimalar yozilishi shart

«O‘zimizniki-ku» deb og‘zaki kelishilgan joyda tortishuv ham tez chiqadi. To‘lov jadvali ilova qilingan yozma nasiya savdo shartnomasi ikkala tomonni «yana qancha qarzim bor» va «qachon to‘layman» degan savollardan xalos qiladi. Shartnomada quyidagilar borligini tekshiring:

  • Tomonlar. Sotuvchi: nomi, manzili, STIR, telefoni, bank rekvizitlari va shartnomani kim imzolashi. Xaridor: F.I.Sh., pasport yoki ID-karta, kim tomonidan va qachon berilgani, JSHSHIR, tug‘ilgan sanasi, manzili va telefoni.
  • Tovar. Har bir pozitsiyaning nomi, miqdori, narxi va summasi, naqd narxdagi jami.
  • Narx va to‘lov tartibi. Nasiya uchun ustama — summasi va foizi, nasiyadagi umumiy narx, boshlang‘ich to‘lov va u qachon to‘lanishi, muddat, oylik to‘lov va sanalari ko‘rsatilgan jadval. Summalar raqam va so‘z bilan yoziladi. To‘lov usuli: naqd yoki kelishilgan boshqa usulda.
  • Huquq va majburiyatlar. Tovar xaridorga qachon topshiriladi, to‘lov kechiksa sotuvchi nimani talab qilishga haqli, xaridor qarzni muddatidan oldin to‘lay oladimi.
  • Kafil (agar bo‘lsa): F.I.Sh., pasporti, telefoni va u to‘lovlar uchun xaridor bilan birgalikda javob berishi.
  • Qo‘shimcha shartlar: tovarga kafolat, muddatidan oldin to‘langanda ustama qayta hisoblanadimi, tovar qanday qaytariladi.
  • Yakuniy qism: shartnoma qachondan amal qiladi, nizolar qanday hal qilinadi, ikki nusxa — har bir tomonga bittadan, imzolar va sotuvchining muhri.

Pasport ma’lumotlarini hujjatning asli bilan solishtiring, shartnoma namunasini esa bir marta yuristga ko‘rsating — ayniqsa kechikish, tovarni qaytarish va kafil haqidagi bandlarni.

Qarzdorlar va muddati o‘tgan to‘lovlar bilan ishlash tartibi

O‘tkazib yuborilgan to‘lovni qancha erta sezsangiz, kelishish shuncha oson bo‘ladi. Oddiy tartib yordam beradi:

  1. Muddatidan oldin eslating. To‘lovdan bir-ikki kun oldin qisqa xabar yozing yoki qo‘ng‘iroq qiling, to‘lov kuni — yana bir bor.
  2. Muddati o‘tgan to‘lovlar ro‘yxatini har kuni ko‘rib chiqing: kim, qancha, qaysi sanadan beri va necha kun.
  3. Kechikishning birinchi kunidayoq qo‘ng‘iroq qiling. Xaridor qachon to‘lashini so‘rang va va’dasini sanasi bilan yozib qo‘ying.
  4. Qisman to‘lovni qabul qiling. Hech narsadan ko‘ra bir qismi yaxshi; har bir to‘lovni darhol qayd eting.
  5. Kafilga murojaat qiling — agar xaridor aloqaga chiqmasa va shartnomada kafil ko‘rsatilgan bo‘lsa.
  6. Eski nasiyasi kechikkan xaridorga yangi nasiya rasmiylashtirmang.
  7. So‘nggi chora — shartnomani bekor qilish va tovarni qaytarib olish tomonlar kelishuviga ko‘ra; buni qanday to‘g‘ri rasmiylashtirishni yuristdan aniqlab olgan ma’qul.

Har bir shartnomaga mas’ul xodim biriktiring: xaridorga kim qo‘ng‘iroq qilishi va natijani kimdan so‘rash aniq bo‘ladi.

Nasiyaga berishdan oldin: tekshiruv ro‘yxati

  • xaridorning oldingi xaridlari bo‘yicha qarzi yoki kechikkan to‘lovi yo‘qligini tekshiring;
  • pasportning aslini ko‘ring, ikkita telefon raqamini yozib oling;
  • boshlang‘ich to‘lov va muddatni kelishib oling, jadvalni xaridorga ko‘rsating;
  • shartnomani ikki nusxada chop etib, imzolang;
  • boshlang‘ich to‘lovni oling va kvitansiya bering;
  • shartnomaga mas’ul xodimni belgilang.

MyBizz’da nasiya savdo hisobi

MyBizz’da nasiya — mijozlar, kassa va ombor bilan bog‘langan alohida bo‘lim. Daftar o‘rniga hisob quyidagicha yuritiladi:

  1. «Nasiya (bo‘lib to‘lash)» modulini yoqing: «Sozlamalar» → «Modullar». U «Mijozlar» moduli bilan birga ishlaydi. Modul sozlamalarida standart ustamani va to‘lov haqida necha kun oldin eslatishni belgilang.
  2. «Nasiya» → «Yangi shartnoma»ni oching. Mijozni bazadan tanlang yoki «+ Yangi mijoz»ni bosib, ismi va telefonini yozing. Pasport, JSHSHIR va manzil shartnomaga tushadi hamda mijoz kartochkasida saqlanadi.
  3. Tovarlarni katalogdan yoki o‘z qatoringiz bilan qo‘shing. Narx — naqd to‘lovdagi narx, ustamasiz.
  4. Ustamani («Foiz bilan» yoki «Tayyor narx bilan»), boshlang‘ich to‘lov va kassani, muddatni oylarda va birinchi to‘lov sanasini kiriting. Oylik to‘lov va jadval saqlashdan oldinoq ekranda ko‘rinadi.
  5. Kerak bo‘lsa, «Kafil bor» belgisini qo‘ying, qo‘shimcha shartlarni yozing va mas’ulni tanlang — eslatmalar unga keladi.
  6. «Shartnomani rasmiylashtirish»ni bosing. Boshlang‘ich to‘lov kassaga tushadi, ombor yuritsangiz, katalogdagi tovar ombordan hisobdan chiqariladi.
  7. Shartnomani «Shartnoma (UZ)» yoki «Shartnoma (RU)» tugmasi bilan chop eting: A4 varag‘ida summalar so‘z bilan yozilgan, jadval va imzo joylari tayyor. Bo‘sh qolgan pasport maydonlari va bank rekvizitlari chiziq bo‘lib chiqadi — ularni qo‘lda yozish mumkin.
  8. Xaridor pul olib kelganda, shartnoma kartochkasida «To‘lovni qabul qilish»ni bosing. Summa qoldiq doirasida istalgancha bo‘lishi mumkin: to‘lov jadvaldagi oylarni tartib bilan yopadi, oldindan ham to‘lash mumkin. Pul kassaga «Nasiya» kirimi sifatida yoziladi.

Shartnomalar ro‘yxati tepasida qisqa hisobot bor: «Amaldagi shartnomalar», «Olinishi kerak», «Muddati o‘tgan» va «Shu oydagi to‘lovlar»; «Faqat kechikkanlar» filtri esa faqat qarzdorlarni qoldiradi. Mas’ul xodim va shartnomani rasmiylashtirgan kishi to‘lovdan belgilangan kun oldin, to‘lov kuni va kechikish bo‘lganda eslatma oladi — MyBizz bildirishnomalarida, push-xabar orqali va Telegramda. Nasiya qoldig‘i mijoz qarziga qo‘shiladi, muddati o‘tgani alohida ko‘rinadi, «Mijozlar» bo‘limidagi «Qarzdorlar» filtri esa barcha qarzdorlarni bir joyga to‘playdi. Savdo bekor bo‘lsa, shartnomani bekor qilish mumkin: tovar omborga qaytadi, pulni esa mijozga qaytarsa bo‘ladi.

«Kimning nasiyasi kechikkan?» deb ChatGPT yoki Claude chatida ham so‘rash mumkin — bu haqda ChatGPT orqali biznesni boshqarish maqolasida yozganmiz. O‘z shartnomalaringizda sinab ko‘rish uchun kompaniyangizni ro‘yxatdan o‘tkazing va modulni yoqing.

Ko‘p beriladigan savollar

Nasiyada oylik to‘lov qanday hisoblanadi?

Nasiya narxidan boshlang‘ich to‘lovni ayiring va qoldiqni oylar soniga bo‘ling. Nasiya narxi 7 200 000 so‘m, boshlang‘ich to‘lov 1 200 000 so‘m, muddat 6 oy bo‘lsa, oyiga 1 000 000 so‘m chiqadi.

Tanish odamga nasiya bersam ham shartnoma kerakmi?

Ha. Jadvalli shartnoma — ishonchsizlik belgisi emas, umumiy xotira: tovar qancha turadi, qancha to‘langan va keyingi to‘lov qachon. Qog‘oz bo‘lmasa, yarim yildan keyin har bir tomon faqat o‘z raqamlarini eslaydi.

Xaridor to‘lovni kechiktirsa, nima qilish kerak?

Birinchi kuniyoq qo‘ng‘iroq qiling, qachon to‘lashini aniqlang va va’dasini yozib qo‘ying. Hech bo‘lmasa bir qismini qabul qiling. Xaridor yo‘qolib qolsa, kafilga murojaat qiling. Qarz yopilmaguncha yangi nasiya bermang.

Nasiyani muddatidan oldin yopish mumkinmi?

Shartnomada ko‘zda tutilgan bo‘lsa, ha; MyBizz shartnomasi namunasida xaridorning bu huquqi yozilgan. Muddatidan oldin to‘langanda ustama qayta hisoblanadimi — oldindan hal qiling va buni qo‘shimcha shartlarga yozib qo‘ying.

Do‘konda bir nechta sotuvchi bo‘lsa, nasiyani qanday yuritish kerak?

Har bir shartnomaga mas’ul biriktiring va kirishni chegaralang: sotuvchi o‘z shartnomalarini, rahbar esa hammasini yoki faqat o‘z filialinikini ko‘radi. MyBizz’da buning uchun alohida ruxsatlar bor: o‘z yoki barcha shartnomalarni ko‘rish, rasmiylashtirish, o‘zgartirish, o‘chirish va to‘lov qabul qilish.

Nasiya daftarini telefonda yuritsa bo‘ladimi?

Ha. MyBizz telefon brauzerida va to‘g‘ridan-to‘g‘ri Telegramda — MyBizz botining mini-ilovasida ishlaydi.

Xulosa

Nasiya savdo har bir so‘m ko‘z oldida bo‘lgandagina foyda keltiradi: tushunarli ustama formulasi, jadvalli shartnoma va kechikishlar bilan har kungi ish. Xaridorlar kam bo‘lsa, daftar ham yetadi; keyin esa jadvalni o‘zi hisoblaydigan, to‘lovlarni eslatadigan va qarzdorlarni ko‘rsatadigan hisob kerak bo‘ladi. Nasiya — kompaniyadagi tartibning bir qismi xolos; qolgan jarayonlarni qanday tartibga solish haqida biznesni tizimlashtirish maqolasida o‘qing.